Pokrzywa – właściwości zdrowotne i wartości odżywcze

Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) jest podstawową rośliną w ziołolecznictwie od czasów starożytnych. Starożytni Egipcjanie stosowali pokrzywę w leczeniu zapalenia stawów i bólu dolnej części pleców, a rzymscy żołnierze nacierali się nią, aby utrzymać ciepło.

Naukowa nazwa pokrzywy, Urtica dioica, pochodzi od łacińskiego słowa uro, które oznacza „płonąć”, ponieważ liście pokrzywy mogą wywoływać chwilowe uczucie pieczenia i oparzenia. Liście mają włosowate struktury, które kłują, a także powodują swędzenie, zaczerwienienie i obrzęk.

Jednak po przetworzeniu na suplement, wysuszeniu, liofilizacji lub ugotowaniu, pokrzywa może być bezpiecznie spożywana. Badania łączą ją z wieloma potencjalnymi korzyściami zdrowotnymi.

Składniki odżywcze zawarte w pokrzywie

Zarówno liście jak i korzeń pokrzywy zawiera wiele składników odżywczych, do których należą przede wszystkim:
– witaminy: witamina K, A, C i niektóre witaminy z grupy B
– minerały: wapń, magnez, żelazo, potas i sód
– tłuszcze: kwas linolowy, linolenowy, stearynowy, palmitynowy i oleinowy
– aminokwasy: niemal wszystkie znane aminokwasy
– polifenole: kaempferol, kwercetyna, kwas kawowy, kumaryny i inne flawonoidy

– pigmenty: beta-karoten, luteina, luteoksantyna i inne karotenoidy

Wiele z tych elementów pełni rolę istotnych czynników antyoksydacyjnych, które odpowiadają za detoksykacje wolnych rodników powstających w intensywnie pracujących komórkach. 

Właściwości lecznicze pokrzywy

• Pokrzywa jako tonik poprawia ogólne funkcjonowanie organizmu, dostarczając organizmowi moc łatwo dostępnych białek i składników odżywczych.
• Specyficzne właściwości lecznicze pokrzywy to: działanie regenerujące na nerki i nadnercza (znajdujące się na górnej powierzchni nerek), moczopędne (wypłukuje toksyny), oczyszczające krew, ściągające, przeciwzapalne. Pomaga organizmowi leczyć rany poprzez promowanie wzrostu i naprawy komórek.
• Jest również uważana za środek równoważący hormony i naturalny środek antyhistaminowy (antyalergiczny).
• Pokrzywa jest często stosowana lub dodawana do preparatów na alergie, niedokrwistość / niedobór krwi, ospałą tarczycę, przywraca tonik nadnerczy, artretyzm, reumatyzm, bóle wzrostowe u dzieci, odżywianie kobiet w ciąży i karmiących piersią.
• Może pomóc w okresie menopauzy, odżywia i tonizuje nerki po chemioterapii, działa jako ogólny tonik na nerki i podagrę.
• Nasiona i korzeń pokrzywy są silniejszym lekiem niż liść pokrzywy. Jej nasiona są często stosowane do odbudowy nadnerczy i leczenia problemów z prostatą (gruczołem występującym u mężczyzn).
• Miejscowe stosowanie pokrzywy powoduje gojenie się ran, ponieważ ma ona właściwości ściągające.
• Pokrzywa pojawia się jako składnik wielu balsamów do włosów, ponieważ pobudza ich wzrost. Wzmacnia skórę głowy, oczyszcza ją i zmniejsza łupież.
• Przywraca elastyczność naczyń krwionośnych, obniża ciśnienie krwi i cholesterol, jest dobrym suplementem diety dla diabetyków.
• Pokrzywa poprawia trawienie, działa przeciwnowotworowo i antyoksydacyjnie.
• Herbata z pokrzywy jest używana do płukania jamy ustnej i gardła w celu leczenia infekcji.
• Pokrzywa właściwości przeciwpasożytnicze.

Pokrzywa na żelazo – czy pokrzywa zawiera żelazo?

Herbata z pokrzywy jest uznawana za dobre źródło żelaza i jest zalecana jako naturalny środek na niedobór żelaza, który jest jednym z najczęstszych niedoborów składników odżywczych na świecie. Niedobór żelaza jest również główną przyczyną anemii, stanu charakteryzującego się niskim poziomem czerwonych krwinek. Ale czy herbaty z pokrzywy jest faktycznie dobrym źródłem żelaza?

W jednym z badań zespół naukowców z Turcji zmierzył zawartość żelaza w suszonych liściach pokrzywy wykorzystywanych do produkcji herbaty z pokrzywy i stwierdził, że ich próbka zawierała 19 miligramów żelaza na 100 gramów (1). Ponieważ przeciętna torebka herbaty zawiera około 2 gramów suszonych liści pokrzywy, zawartość żelaza w liściach w tej torebce wynosi około 0,38 miligrama. Dzienna wartość spożycia żelaza dla dorosłych i dzieci w wieku 4 lat i starszych wynosi 18 mg, a więc suszone liście pokrzywy w jednej torebce herbaty dostarczają tylko około 2% dziennej wartości spożycia żelaza.

Co więcej, pijąc filiżankę herbaty z pokrzywy, nie spożywasz całych suszonych liści. Badania opublikowane w International Journal of Food Sciences and Nutrition wykazały, że tylko niewielka część żelaza zawartego w suszonych liściach pokrzywy trafia do naparu ziołowego. Naukowcy sprawdzili również zdolność innych minerałów do przenikania z suszonych ziół do naparów i odkryli, że spośród minerałów uwzględnionych w badaniu (żelazo, wapń, magnez, cynk i miedź), żelazo przenika do naparów ziołowych w najmniejszym stopniu. W wyniku swoich ustaleń naukowcy doszli do wniosku, że herbaty ziołowe nie są ważnym źródłem minerałów takich jak żelazo, jeśli są spożywane w przeciętnych ilościach.

Jak już wiemy, suszone liście pokrzywy są skoncentrowanym źródłem żelaza (1), a kiedy używasz proszku z liści pokrzywy do gotowania, używasz całego liścia. Istnieje jednak kilka zastrzeżeń. Po pierwsze, zalecana dzienna dawka dla proszku z liści pokrzywy wynosi zazwyczaj od 1/2 łyżeczki do 1 łyżeczki (lub 1 do 2 gramów), więc jeśli zastosujesz się do zaleceń, nie otrzymasz zbyt wiele żelaza z proszku z pokrzywy.

Drugim problemem jest to, że żelazo w pokrzywie w proszku, podobnie jak w innych zielonych superfood proszków i żywności opartej na roślinach w ogóle, jest tak zwany żelaza niehemowego. Ten rodzaj żelaza nie jest tak łatwo wchłaniany w przewodzie pokarmowym człowieka, jak żelazo hemowe, które otrzymujemy z mięsa i drobiu. Możesz jednak poprawić wchłanianie żelaza niehemowego z żywności, jedząc ją razem z pokarmami bogatymi w witaminę C, takimi jak camu camu czy acerola.

Podsumowując: ani herbata z pokrzywy, ani sproszkowane liście pokrzywy nie podniosą znacząco poziomu żelaza, jeśli będziesz przestrzegać odpowiedniej diety. Czerwone mięso i wysokiej jakości suplementy żelaza są znacznie lepszymi źródłami żelaza, ponieważ nie tylko zawierają więcej żelaza niż herbata z pokrzywy lub proszek na porcję, ale także zawierają rodzaj żelaza, który organizm może łatwo wchłonąć. Jeśli nie jesz mięsa i nie lubisz przyjmować suplementów, możesz również spróbować użyć Lucky Iron Fish, wielokrotnie nagradzanej sztabki żelaza, która napełnia płynne pokarmy zdrową ilością naturalnego żelaza, aby pomóc w zapobieganiu niedoborowi żelaza i anemii.

Pokrzywa ma właściwości przeciwzapalne

Stan zapalny jest sposobem organizmu na samoleczenie i zwalczanie infekcji. Jednakże przewlekły stan zapalny może wyrządzić znaczne szkody. Pokrzywa zwyczajna zawiera wiele związków, które mogą zmniejszyć stan zapalny. W badaniach na zwierzętach i w probówkach pokrzywa zmniejszyła poziom wielu hormonów zapalnych poprzez zakłócanie ich produkcji. W badaniach na ludziach, stosowanie kremu z pokrzywy lub spożywanie produktów z pokrzywy wydaje się łagodzić stany zapalne, takie jak zapalenie stawów.

Na przykład, w jednym z badań na 27 osobach, stosowanie kremu z pokrzywy na obszarach dotkniętych zapaleniem stawów znacznie zmniejszyło ból, w porównaniu z placebo. W innym badaniu, przyjmowanie suplementu z ekstraktem z pokrzywy znacząco zmniejszyło ból związany z zapaleniem stawów. Dodatkowo, uczestnicy badania czuli, że mogą zmniejszyć dawkę przeciwzapalnych leków przeciwbólowych dzięki suplementowi. Badania nie są jednak wystarczające, aby polecić pokrzywę jako środek przeciwzapalny. Potrzebne są dalsze badania na ludziach.

Pokrzywa jest stosowana w łagodzeniu objawów prostaty

Nawet 50% mężczyzn w wieku 51 lat i starszych ma powiększoną prostatę. Powiększona prostata jest powszechnie nazywana łagodnym przerostem gruczołu krokowego (ang. benign prostatic hyperplasia, BPH). Naukowcy nie są pewni, co powoduje BPH, ale może on prowadzić do znacznego dyskomfortu podczas oddawania moczu. Co ciekawe, kilka badań sugeruje, że pokrzywa zwyczajna może pomóc w leczeniu BPH. Badania na zwierzętach wykazały, że pokrzywa zapobiega przekształcaniu testosteronu w dihydrotestosteron – silniejszą formę testosteronu. Zatrzymanie tej konwersji może pomóc w zmniejszeniu rozmiaru prostaty. Badania przeprowadzone na osobach z BPH wykazały, że wyciąg z pokrzywy pomaga w leczeniu krótko- i długoterminowych problemów z oddawaniem moczu – bez skutków ubocznych. Nie jest jednak jasne, jak skuteczna jest pokrzywa w porównaniu z konwencjonalnymi metodami leczenia.

Jak poradzić sobie z oparzeniami pokrzywy i pozbyć się wysypki?

Zarówno łodygi, jak i liście pokrzywy pokryte są strukturami, które wyglądają jak włosy, ale są delikatne i puste w środku. Te „włoski” w kontakcie ze skórą zachowują się jak igły. Substancje chemiczne przedostają się przez nie do skóry, co powoduje uczucie kłucia i wysypkę.

Substancje chemiczne uwalniane przez pokrzywy kłujące to m.in:

• histamina
• acetylocholina
• serotonina
• leukotrieny
• moroidyna

W rzadkich przypadkach u niektórych osób może wystąpić reakcja alergiczna na oparzenia pokrzywy. W takich przypadkach należy niezwłocznie zwrócić się o pomoc lekarską, ponieważ może to zagrażać życiu.

Objawy ciężkiej reakcji alergicznej na pokrzywy to:

• ucisk w klatce piersiowej lub gardle
• trudności w oddychaniu
• świszczący oddech
• obrzęk w jamie ustnej, w tym języka lub warg
• wysypka w miejscach, które nie miały kontaktu z pokrzywami (może występować na całym ciele)
• skurcze żołądka
• wymioty
• biegunka

Jeśli nie występuje reakcja alergiczna, istnieje wiele metod, które mogą być stosowane w domu, aby pomóc złagodzić objawy wysypki z pokrzywy.

Ważne jest, aby nie dotykać wysypki przez pierwsze 10 minut. Jeśli skóra wchłonie substancje wydzielane przez pokrzywę, łatwiej je usunąć z organizmu. Jakiekolwiek dotykanie lub pocieranie może spowodować, że chemikalia wnikną głębiej w skórę i spowodują, że reakcja będzie poważniejsza i potrwa dłużej.

Po 10 minutach miejsce oparzenia wodą z mydłem. To często wystarcza, aby znacznie zmniejszyć lub całkowicie usunąć ból, swędzenie i obrzęk. Czysta szmatka może być używany, jeśli nie jesteś blisko do mydła i wody, aż obszar może być czyszczone prawidłowo. Po oczyszczeniu użyj mocnej taśmy samoprzylepnej, aby usunąć wszelkie pozostałe włókna ze skóry. Jeśli taśma nie jest wystarczająco skuteczna, można spróbować wosku lub pasków do depilacji włosów.

Opisana powyżej metoda przynosi natychmiastową ulgę.Czasami jednak skutki oparzenia pokrzywy mogą utrzymywać się nawet do 24 godzin.

Aby uzyskać ulgę w tym czasie, spróbuj użyć soków ze szczawu tępolistnegolub niecierpka. Obie te rośliny można zwykle znaleźć na tych samych obszarach, na których występują pokrzywy.

Liście szczawu są duże, owalne w kształcie, mają zaokrąglone końcówki i faliste krawędzie. Dolne liście mają czerwone łodygi. Jeśli zgnieciesz kilka liści i nałożysz je na skórę, może to przynieść ulgę. Nie ma naukowych dowodów na poparcie tej praktyki, ale jest ona powszechnie stosowana jako leczenie wysypki z pokrzywy przez setki lat. Unikaj gorących temperatur i drapania, ponieważ mogą one dodatkowo podrażnić ten obszar. Możesz stosować chłodne okłady, które przyniosą ulgę. Możesz także spróbować aloesu i pasty z sody oczyszczonej i wody. Wszystko, co nakładasz na skórę, powinno być wklepywane, a nie wcierane.

Pokrzywa – skutki uboczne, toksyczność i interakcje

Zazwyczaj pokrzywa nie powoduje skutków ubocznych, gdy jest prawidłowo stosowana. Jednakże:

• Reakcje alergiczne zdarzają się tylko w rzadkich przypadkach. Pokrzywa może powodować skurcze żołądka lub biegunkę w rzadkich przypadkach. Jeśli tak się stanie, przestań ją stosować lub stosuj mniejszą jej ilość.
• Kobiety w ciąży lub karmiące piersią mogą być zmuszone do ograniczenia stosowania zioła. Dzieje się tak, ponieważ może ono działać moczopędnie.
• Pokrzywa może zmieniać działanie leków, które wpływają na ciśnienie krwi. Należą do nich leki moczopędne i przeciwnadciśnieniowe.
• Ze względu na wpływ na metabolizm hormonów płciowych (androgenów i estrogenów) preparaty z pokrzywy są przeciwwskazane w ciąży i laktacji oraz nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 12 roku życia.

Bibliografia:
H. Colak et ak (2005). Determination of trace metal content of various herbal and fruit teas produced and marketed in Turkey. Trace Elements and Electrolytes, 22(07):192-195.Joanna Suliburska and Karolina Kaczmarek (2012). Herbal infusions as a source of calcium, magnesium, iron, zinc and copper in human nutrition. International Journal of Food Sciences and Nutrition, 63(2):194-8.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2210803312000978
Jacquet A, Girodet PO, Pariente A, Forest K, Mallet L, Moore N. Phytalgic, a food supplement, vs placebo in patients with osteoarthritis of the knee or hip: a randomised double-blind placebo-controlled clinical trial. Arthritis Res Ther. 2009;11(6):R192. doi: 10.1186/ar2891. Epub 2009 Dec 16. PMID: 20015358; PMCID: PMC3003499.
Randall C, Randall H, Dobbs F, Hutton C, Sanders H. Randomized controlled trial of nettle sting for treatment of base-of-thumb pain. J R Soc Med. 2000 Jun;93(6):305-9. doi: 10.1177/014107680009300607. PMID: 10911825; PMCID: PMC1298033.
Marks LS. 5alpha-reductase: history and clinical importance. Rev Urol. 2004;6 Suppl 9(Suppl 9):S11-21. PMID: 16985920; PMCID: PMC1472916.
Nahata A, Dixit VK. Ameliorative effects of stinging nettle (Urtica dioica) on testosterone-induced prostatic hyperplasia in rats. Andrologia. 2012 May;44 Suppl 1:396-409. doi: 10.1111/j.1439-0272.2011.01197.x. Epub 2011 Aug 2. PMID: 21806658.
Lopatkin N, Sivkov A, Schläfke S, Funk P, Medvedev A, Engelmann U. Efficacy and safety of a combination of Sabal and Urtica extract in lower urinary tract symptoms–long-term follow-up of a placebo-controlled, double-blind, multicenter trial. Int Urol Nephrol. 2007;39(4):1137-46. doi: 10.1007/s11255-006-9173-7. Epub 2007 Feb 15. PMID: 18038253.