Opublikowano: 29 października, 2026 o 5:23 pm
Szpik kostny odpowiada przede wszystkim za produkcję komórek krwi. To w nim powstają erytrocyty, leukocyty i płytki, które później trafiają do krążenia.
Prawidłowa praca szpiku ma więc bezpośredni wpływ na wyniki morfologii. Gdy produkcja komórek jest zaburzona, mogą pojawić się niedokrwistość, leukopenia, neutropenia albo małopłytkowość.
Nie cały szpik w organizmie jest równie aktywny. U dorosłych najważniejszą rolę w krwiotworzeniu pełni szpik czerwony, zlokalizowany głównie w kościach miednicy, kręgosłupa, żeber i mostka.
Czym jest szpik kostny i gdzie się znajduje?
Szpik kostny jest miękką, silnie unaczynioną tkanką znajdującą się wewnątrz kości. Wypełnia przestrzenie w ich strukturze i tworzy środowisko, w którym rozwijają się komórki krwi.
U dzieci aktywny szpik występuje w większej części układu kostnego. Z wiekiem część zostaje zastąpiona szpikiem żółtym, dlatego u dorosłych krwiotworzenie koncentruje się głównie w kościach miednicy, kręgach, żebrach, mostku, czaszce oraz bliższych odcinkach kości udowej i ramiennej.
Rozmieszczenie szpiku ma znaczenie także diagnostyczne. Materiał do badania pobiera się zwykle z kości biodrowej, ponieważ znajduje się tam aktywny szpik i miejsce to jest dobrze dostępne do biopsji.
Jakie komórki krwi powstają w szpiku?
W szpiku kostnym powstają trzy główne grupy elementów morfotycznych krwi: erytrocyty, leukocyty i płytki krwi. Każda z nich pełni inną funkcję, dlatego zaburzenia pracy szpiku mogą prowadzić do różnych zmian w morfologii.
Erytrocyty transportują tlen, leukocyty uczestniczą w odpowiedzi immunologicznej, a płytki krwi odpowiadają za proces krzepnięcia. Szpik stale produkuje nowe komórki, ponieważ te obecne w krwiobiegu mają ograniczony czas życia.
Jeśli produkcja jednej lub kilku linii komórkowych zostaje zahamowana, w badaniach mogą pojawić się między innymi niedokrwistość, leukopenia, neutropenia albo małopłytkowość.
Jak działa proces krwiotworzenia?
Krwiotworzenie to proces ciągłego powstawania nowych komórek krwi w szpiku. Punktem wyjścia są krwiotwórcze komórki macierzyste, które mogą przekształcać się w różne linie komórkowe.
W kolejnych etapach dojrzewania powstają między innymi erytrocyty, granulocyty, monocyty, limfocyty oraz komórki dające początek płytkom krwi. Tempo ich produkcji jest regulowane przez potrzeby organizmu.
Gdy zapotrzebowanie rośnie, na przykład po utracie krwi albo podczas infekcji, szpik może zwiększyć wytwarzanie określonych komórek. Jeśli jego zdolność produkcyjna jest zaburzona, zmiany stają się widoczne w morfologii krwi.
Czym różni się szpik czerwony od żółtego?
Szpik czerwony jest aktywny krwiotwórczo i to w nim powstają komórki krwi. U dorosłych znajduje się głównie w kościach miednicy, kręgach, żebrach, mostku i części innych kości.
Szpik żółty zawiera znacznie więcej komórek tłuszczowych i na co dzień ma niewielki udział w produkcji krwi. Jego ilość zwiększa się wraz z wiekiem, gdy część szpiku czerwonego stopniowo przekształca się w żółty.
W określonych sytuacjach, gdy organizm potrzebuje znacznie większej produkcji komórek krwi, część szpiku żółtego może ponownie zwiększyć aktywność krwiotwórczą.
Kiedy bada się szpik kostny?
Badanie szpiku wykonuje się wtedy, gdy wyniki morfologii lub rozmazu wskazują na zaburzenia, których nie można wyjaśnić prostszymi badaniami. Dotyczy to między innymi niewyjaśnionego spadku liczby kilku rodzajów komórek krwi, znacznych nieprawidłowości w ich wyglądzie albo podejrzenia choroby hematologicznej.
Materiał pobiera się najczęściej z kości biodrowej. W zależności od sytuacji wykonuje się aspirację szpiku lub biopsję trepanobiopsyjną, która pozwala ocenić także jego strukturę.
Badanie może pomóc ustalić, czy problem wynika z zaburzonej produkcji komórek krwi, ich nieprawidłowego dojrzewania lub naciekania szpiku przez nieprawidłowe komórki.
Podsumowanie
Szpik kostny jest miejscem, w którym powstają komórki krwi, dlatego jego prawidłowa praca ma bezpośrednie znaczenie dla wyników morfologii. Zaburzenia krwiotworzenia mogą prowadzić do spadku liczby erytrocytów, leukocytów lub płytek krwi.
Nie każda nieprawidłowość w morfologii oznacza chorobę szpiku. Gdy jednak zmiany są znaczne, dotyczą kilku linii komórkowych albo utrzymują się mimo wykluczenia częstszych przyczyn, lekarz może zdecydować o wykonaniu badań bezpośrednio oceniających szpik.
